Policy or Strategy؟

واژگان نقش مهمی را در پیکربندی یک نظم علمی برعهده دارند. لذا تنقیه و تصریح واژگان و معانی از الزامات بحث و تبادل نظرهای علمی است. در حوزه سیاستگذاری و مدیریت استراتژیک نیز این امر از اهمیت بایسته ای برخوردار است. لذا در این مجال برآنم تا در مورد دو واژه کلیدی در این حوزه به بحث پردازم.

نخست واژه استراتژی(Strategy) است و دیگری واژه سیاست (Policy).

واژه «استراتژي» (Strategy) كه اكنون در زبان فارسي از آن به «راهبرد» تعبير مي شود مفهومي است كه از عرصه نظامي نشأت گرفته و بعداً در ساير عرصه ها از جمله اقتصاد، بازرگانی و به حکومت داري از كاربرد زيادي برخوردار شده است.

ريشه واژه «استراتژي» واژه يوناني «استراتژيا» (Strategia) به معناي «فرماندهي و رهبري» است. امروزه معناي ساده استراتژي عبارت است از يك طرح عملياتي به منظور هماهنگي و سازماندهي اقدامات براي دستيابي به هدف.

معمولا در سطح بنگاه و بازرگانی، استراتژی ها در راستای تامین اهداف کلان و بر اساس سنجش توانمندیها، ضعف های داخلی و  فرصت ها و تهدیدات محیطی طراحی می شوند و  سیاستها در این بین نقش چراغهای راهنما برای اجرای استراتژیها را دارند. به عبارتی ابتدا استراتژی تعیین می شود و سپس سیاستها برای هدایت و حمایت از اجرای استراتژیها تدوین می شوند.

اما وقتی موضوع در سطح ملی مطرح شود واژه و مفهوم جديدي بنام «استراتژي كلان» (grand strategy) ظهور می کند كه در واقع به نوعي تركيب مفهوم استراتژي و سياست ملي بود. استراتژي كلان مفهومي استكه در چارچوب آن استراتژي هاي بخشي همچون استراتژي نظامي، استراتژي اقتصادي، استراتژي سياسي و استراتژي تجارت كشور قرار مي گیرد.

سیاست (Policy) یا خط مشی در  ادبیات  سیاستگذاری عمومی (Public Policy) با عنوان مجموعه اعمالی که دولت (نهادهای بخش عمومی مثل مجلس، قوهه قضاییه و..) تصمیم می گیرد انجام دهد یا انجام ندهد اطلاق می شود.

در ادبیات سیاستگذاری علم و فناوری و مقالات مربوطه نیز ما بیشتر با واژه سیاست مواجهیم تا استراتژی. بنابراین به نظر می رسد میان صاحبنظران اجماع کاملی میان رابطه و تمایز استراتژی و سیاست وجود ندارد و گاه این دو بجای یکدیگر بکار گرفته می شوند.

اما نکته ای که شاید بتواند راهگشا باشد این است که ما می توانیم در سطح خرد (بنگاه) استراتژی را مقدم بر سیاست (خط مشی) بدانیم اما در سطح ملی سیاست را راهنما و مقدم بر استراتژی بدانیم