رصدخانه ملی علم و فناوری ایران، در ادامه گزارش های رصد تحولات و روندهای علم و فناوری جهان، به بررسی و تحلیل پژوهش های 100 شیمی دان برتر در جهان پرداخته است. نکته قابل توجه در این گزارش که در ادامه می خوانید این است که 60 نفر از صد شیمی دان برتر جهان، تمرکز اصلی پژوهش های خود را معطوف به نانوفناوری نموده اند.

سال 2011 توسط سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی UNESCO و اتحادیه بین المللی شیمی محض و کاربردی IUPAC، سال جهانی شیمی اعلام گردیده است. به بهانه سال جهانی شیمی، پایگاه تامسون رویترز اقدام به انتشار لیست 100 شیمیدان برجسته بر اساس داده های علمی نموده است. نکته قابل توجه در معیار رده بندی، در وهله نخست اهمیت تاثیر مقالات (Impact) و سپس میزان استنادها به آنها (Citation) می باشد و نه صرف تعداد مقاله! در واقع عملکرد هر یک از مقالات از تاثیر استناد به آن مقالات مشخص می گردد که تعداد مراجعات به یک مقاله را نشان می دهد. در نظام ارزش گذاری علمی، ارزش واقعی یک مقاله به میزان سودمندی و تاثیر آن بر روی دیگر مقالات و آثار علمی متاخر از آن است. یک راه ساده و در عین حال دقیق و سودمند برای ارزیابی تاثیر یک مقاله، بررسی نوع مجله علمی که مقاله در آن به چاپ رسیده و میزان استناد دیگر مقالات علمی به آن مقاله می باشد. از آنجا که امتیاز بالا با تعداد کمی مقاله با استناد بالا نمی تواند حاصل شود، در این بررسی برای اطمینان حداقل 50 مقاله استفاده شده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. میانگین تاثیر استناد ​​در شیمی برای دوره 11.07 بود، بنابراین همه محققان ذکر شده در این لیست بیش از پنج برابر نمره را به دست آوردند. هم چنان که در رده بندی 100 شیمیدان برجسته در جدول ذیل مشاهده می گردد، اولویت بندی بر اساس تاثیر واقعی مقالات بنا گردیده است. به عنوان مثال، جورج سی. شاتز از دانشگاه نورث وسترن با 202 مقاله، در رده 75 این لیست قرار گرفته در حالی که چارلز ام. لیبر از دانشگاه هاروارد با 74 مقاله (تقریبا یک سوم مقالات شاتز) در رتبه اول جای گرفته است. تفاوت رتبه این دو نفر به میزان تاثیر مقالات (و نه تعداد مقالات) آنها برمی گردد. مجموع تاثیر 74 مقاله چارلز ام. لیبر برابر با 22/240 و مجموع تاثیر 202 مقاله جورج سی. شاتز برابر با 98/59 می باشد. این بدان معناست که هرچند از لحاظ کمیت تعداد مقالات چارلز لیبر تقریبا یک سوم تعداد مقالات جورج شاتز است، اما از لحاظ کیفیت، تاثیر آنها تقریبا چهار برابر است.

تدوین جدول ذیل راهی برای پاسداشت دستاوردهای 100 شیمیدانی است که بالاترین نمره استناد برای مقالاتشان در شیمی و حوزه های میان رشته ای مرتبط با شیمی را که از ژانویه سال 2000 تا ژانویه سال 2010 منتشر شده، به دست آورده اند.

حدود یک میلیون نفر شیمیدان مقالاتشان در مجلاتی منتشر گردیده که توسط تامسون رویترز در طول دهه گذشته نمایه شده است. بنابراین می توان گفت هر کدام از این 100 نفر، برجسته ترین نماینده یگ گروه ده هزار نفری از شیمیدان ها می باشد. شانزده نفراز افراد ذکر شده در بین این 100 نفر به وسیله تاثیر استناد در علوم مواد (MS) هستند که زیر شاخه شیمی طبقه بندی شده است.

نانوفناوری؛ موضوع پژوهشی غالب شیمیدان های برگزیده

با نگاهی به علایق پژوهشی 100 شیمیدان برگزیده به خوبی روشن می گردد که نانوفناوری در تمام جنبه های آن به شدت مورد توجه قرار گرفته است. نانوفناوری علاقه اکثر شیمیدان ها را در طول دهه گذشته جلب کرده است. 60 نفر از این 100 شیمیدان برگزیده، فناوری نانو را به عنوان تمرکز اصلی خود و یا موضوع تحقیق قابل توجه در پژوهش هایشان مشخص کرده اند. بنابراین می توان گفت فناوری نانو، زمینه علمی روبه رشد و آینده دار در تحقیقات شیمی و حوزه های میان رشته ای مرتبط است.

اغلب شیمیدان های ذکر شده در جدول، در ایالات متحده (70 نفر) مشغول فعالیت هستند. بقیه شیمیدان ها در اروپا (21 نفر: آلمان، بریتانیا، فرانسه، دانمارک، سوئیس، بلژیک، سوئد و ایتالیا)، آسیا (4 نفر: کره، ژاپن، سنگاپور)، آفریقای جنوبی (1 نفر)، اقیانوسیه(1 نفر)، کانادا(2 نفر)، آمریکای لاتین (1 نفر) ساکن هستند. از نکات قابل توجه آن است که نام یک ایرانی، پروفسور امیر هویدا در این لیست به چشم می خورد (رتبه 90).

اسامی موسساتی که سه بار یا بیشتر بیان شده عبارتند از: موسسه فناوری ماساچوست (6) ، موسسه تحقیقات Scripps (5)، دانشگاه کالیفرنیا در برکلی (5)، دانشگاه هاروارد (4)، دانشگاه رایس (4)، دانشگاه نورث وسترن (4)، انستیتو تکنولوژی کالیفرنیا (3)، دانشگاه ریورساید کالیفرنیا (3)، و دانشگاه شیکاگو (3).

به منظور ارائه دیدگاه جامع تر از محققان تاثیرگذاردر شیمی، لیست های دیگری از 100 محقق برتر علوم مواد و بیوشیمی و در طول سال جهانی شیمی در این پایگاه ظاهر خواهد گردید.

 www.isato.ir