روندهاي بنگاهي

 فصل ۴
22. يكدست شدن فزاينده جهان توسط شركتهاي فرامليتي و خلع سلاح اين شركتها در برابر ريسكهاي ناشي از آن
* تا سال 2005 نيمي از محصولات ساخته شده در ايالات متحده، منشا خارجي خواهند داشت.
* شركتهاي فرامليتي كه متكي بر كاركنان بومي هستند ، فعاليتهاي خود را به خاطر افزايش تعداد مبتلايان به ايدز در آفريقا و ديگر نقاط جهان، محدود مي كنند. بررسيها نشان مي دهد كه بيش از 90 درصد مردم در بخشهايي از آفريقاي مركزي حامل ويروس HIV هستند. تايلند نيز از اين لحاظ وضعيت مشابهي دارد. به علاوه، در بسياري از كشورهاي آسيايي نيز شاهد شيوع بسيار سريع اين بيماري هستيم.
* تجزيه مستمر كشورها بعد از جنگ سرد، ثبات بسياري از مناطق جهان را تضعيف كرده است. ناآراميهاي اخير اندونزي, نمونه اي از اين وضعيت جديد است.
* يكي از ريسكهايي كه در حال حاضر رو به كاهش است، تهديد ناشي از نوسانات ارزش پول است. در اروپا انتخاب "يورو" به عنوان واحد پول، محيط اقتصادي نسبتا پايدارتري را ايجاد كرده است.
اشارات:
تصميم گيري درباره محل استقرار كسب و كارها، بازاريابي و ساير مفاهيم حياتي كسب و كار، روز به روز براي شركتها دشوارتر مي شود. شركتها نمي دانند كه تصميم امروز آنها آيا تا 5 سال ديگر نيز عقلاني خواهد بود يا نه. در تمام برنامه هاي بلندمدت بايد طيف گسترده تري از ريسكهاي مديريتي در نظر گرفته شود. شركتها به جاي تاكيد بر ايجاد كارخانه ها و تاسيسات برون مرزي، كه بر اثر تغييرات ناگهاني در شرايط كسب و كار، دچار مخاطره مي شوند، بايد تامين از بيرون را تشويق كنند. كشورهايي كه درجه بالاتري از ثبات را در مقايسه با همسايگان خود به نمايش بگذارند، از مزيت رقابتي قويتري برخوردار خواهند بود.
23. مصرف كنندگان به گونه فزاينده اي از شركتها مي خواهند كه پاسخگو باشند
* شركتها هر روز بيشتر و بيشتر بر حسب اينكه چه آسيبهايي به محيط زيست مي زنند، مورد قضاوت مردم قرار مي گيرند. به عنوان مثال، پس از حادثه چرنويل در روسيه، بحث و مجادلات زيادي درباره ايمني نيروگاههاي اتمي به راه افتاده است.
* آزمونهاي ايمني وسايلي كه مورد استفاده كودكان قرار مي گيرند، به يكي از تعهدات شركتهاي توليدكننده اسباب بازي تبديل شده است. اخيرا شركتي ناچار شد 7 ميليون صندلي ماشين كودك را باز پس گيرد.
* مداخله دولت جايگزين مقررات زدايي در صنعت هوانوردي (براي تضمين ايمني و خدمات)، خدمات مالي (به منظور كنترل بي ثباتي مالي و هزينه ها) خدمات برق رساني (به خاطر مشكلات هسته اي) و صنايع شيميايي (به دليل ضايعات سمي) خواهد شد.
اشارات:
اين روند براي صنايع به منزله فشار بيشتر در جهت استفاده از فنّاوريهاي سازگار با محيط زيست، كاركردن با مدارس و گروههاي اجتماعي، و مشاركت در ساير فعاليتهاي اجتماعي بومي است. همچنين فرصت مناسبي را براي مصرف كنندگاني كه دغدغه هاي زيست محيطي دارند، فراهم مي كند. از آنجا كه اينترنت به ابزار اشاعه نگرشهاي غربي در سراسر جهان تبديل شده, فعالان محيط زيست در ساير مناطق جهان براي دستيابي به اهداف خود در جستجوي راههايي براي استفاده از دادگاه هاي محلي در جهت اقامه دعوي عليه شركتهاي آسيب رسان به محيط زيست هستند؛ روشي كه در كشورهاي غربي مرسوم است. بدين ترتيب شركتهايي كه حفظ محيط زيست را در اولويت قرار نمي دهند, با ريسك جهاني روبرو خواهند شد.
24. شفافيت روزافزون در فعاليت موسسه ها و پاسخگويي هر چه بيشتر در مقابل خطاها
* بر اساس برآورد موسسه پرايس واترهاوس كشور چين كه در ميان ساير كشورهاي عمده، عملكرد نسبتا مبهم و پيچيده اي دارد، ناچار شده بسياري از اسناد و مدارك خود را به عنوان پيش شرط لازم براي پيوستن به سازمان تجارت جهاني، فاش كند. در هند، كه به كشوري با فساد مالي بالا معروف شده است، كميسيون مركزي نظارت بر فعاليتهاي مالي، نظام بانكداري كشور را تحت نظارت شديدتري قرار داده است.
* در ايالات متحده برخي از گروههاي قدرتمند خواهان شفاف شدن عملكرد موسسات و پاسخگويي هر چه بيشتر آنها در مقابل اقداماتشان هستند. اين مطالبات با موج اخير رسوايي هاي اجتماعي و كشمكشهاي موجود بر سر مسئله سو استفاده از كودكان در كليساي كاتوليك، تشديد شده است.
* نبرد عليه تروريسم، قاچاق مواد مخدر و پولشويي، نظامهاي پولي جهان را به سوي بررسيهاي دقيقتر سوق مي دهد. از اين رهگذر، زمينه مساعدي براي فعاليت سازمانهاي غيردولتي فراهم شده است.
اشارات:
كشورهايي كه شفافيت بيشتري در سياستها و عملكردهاي خود دارند، نسبت به كشورهايي با عملكردهاي پيچيده و مبهم، از ثبات بيشتري برخوردارند. اين كشورها به خاطر شفافيت در عملكردهايشان سرمايه هاي خارجي بيشتري را به سوي خود جلب مي كنند و در نتيجه، راه پيشرفت خود را هموارتر مي كنند. به نظر مي رسد كه شفافيت بيشتر، تاثير فعاليتهاي قاچاقچيان مواد مخدر و سازمانهاي تروريستي را كاهش مي دهد.
25 . توزيع دو وجهي در سازمانها، بزرگها بزرگتر مي شوند، كوچكها كوچكتر مي مانند، و آنهايي كه در ميانه قرار دارند، در يكديگر ادغام مي شوند.
* تا سال 2005 ، 20 شركت بزرگ خودروسازي در سراسر دنيا، كل بازار جهاني را در اختيار مي گيرند. سهم اين شركتها از 18 درصد (متعلق به جنرال موتورز) تا 1 درصد (متعلق به ب.ام.و) متغير است. تا سال 2010 تنها 5 شركت خودروسازي بزرگ بر جاي مي مانند و به فعاليت خود ادامه مي دهند. توليد و مونتاژ خودرو در كره، ايتاليا و آمريكاي لاتين تمركز مي يابد.
* تا سال 2005 ، تنها سه شركت مطرح در صنعت سخت افزار وجود خواهند داشت، آي بي ام, كمپك و دل
* امروزه 7 خط هوايي در ايالات متحده، 80 درصد بازار و ساير شركتهاي هوايي تنها 20 درصد بازار داخلي را در اختيار دارند. جديدترين ادغام ميان دو شركت كنتينانتال و نورثوست صورت گرفته است.
* ادغام و تملك شركتها تا جايي كه قوانين ملي اجازه دهند، روندي بين المللي خواهد بود. تملك كرايسلر توسط دايملربنز نمونه اي از اين دست است. با از ميان رفتن مداوم موانع تجاري در سطح كشورهاي اروپايي، اين روند دست كم تا ده سال آينده ادامه خواهد يافت. اغلب توليدكنندگان، محصولات خود را بدون واسطه به فروشندگان عرضه مي كنند و بدين ترتيب عمده فروشها و توزيع كنندگان بـه تـدريج ازصحنه كنار مي روند.
* در حال حاضر در دهه دوم روند "تقسيم به اجزاي كوچك" هستيم. از اين رو شركتهاي تجاري بسيار تخصصي و شركتهاي كارآفرين در جستجوي بازارهاي تخصصي تر و بكر هستند. اين شركتها پيشرفت خواهند كرد، در حالي كه شركتهاي متوسط و معمولي از صحنه رقابت كنار مي روند. اين روند تقريبا همه حوزه ها، از خرده فروشي گرفته تا كشاورزي را تحت تاثير قرار مي دهد.
* شركتهاي تجاري كوچك كه امكاناتي همچون برنامه هاي تفريحي، مراقبتهاي بهداشتي و پيشگيري و برنامه ريزي هاي مالي را براي نسل سالمند پس از جنگ سرد فراهم مي كنند، يكي از بخشهاي اقتصادي آمريكا هستند كه از رشد بسيار بالايي برخوردارند.
اشارات:
آن دسته از صنايعي كه از شركتهاي كوچك محلي و غالباً خانوادگي تشكيل شده اند، در مقايسه با ساير شركتها، از استحكام بيشتري برخوردارند و كمتر دستخوش تغيير مي شوند. اما حتي در اين صنايع هم در دو دهه آينده احتمال تملك يا ادغام وجود دارد. اين حكم در مورد شركتهاي تجاري "اينترنت بنيان " نيز صادق است. در اين حوزه نيز شركتهايي كه وضعيت مالي خوبي دارند، مي كوشند تا شركتهاي تازه پا را به تملك درآورند. با اين وجود هيچ سازماني آنقدر بزرگ و قدرتمند نخواهد بود كه بتواند ساير سازمانها را به تملك خود در آورد؛ حتي اگر بر بازار سودآوري مسلط بوده يا بتواند سرمايه گذاران تشنه سود را به همكاري با خود جلب كند.

روندهاي كلي وبلندمدت اقتصادي و اجتماعي
فصل ۵

26. رشد اقتصادي كشورهاي توسعه يافته
*رشد اقتصادي كشورهاي توسعه يافته دست كم تا 5 سال آينده همچنان افزايش خواهد يافت و هر افت و خيزي در اقتصاد اين كشورها نسبتاً كوتاه مدت خواهد بود.
* با كنترل هر چه بيشتر اقتصاد از سوي كشورها، رشد اقتصادي ظرف دو يا سه سال آينده افزايش يافته و به رقم مطلوب چند سال اخير خواهد رسيد.
* با كنترل بدهيهاي خارجي در اكثر بخشهاي اروپا، واحد پول يورو براي نخستين بار بعد از عرضه آن از سوي اتحاديه اروپا, با دلار امريكا برابري مي كند.
* چشم انداز اقتصادي اروپا همچنان در ابهام است، اما كنترل كمتر مرزها در داخل اتحاديه اروپايي، تحرك جديدي به نيروي كار بخشيده و نيروي مناسبتري را براي كسب و كار فراهم كرده است.
* بنا بر آخرين آمار و ارقام براي نخستين بار پس از چالشهاي چند سال اخير در ژاپن، شاهد رشد اقتصادي اين كشور هستيم. بانك مركزي ژاپن تلاش گسترده اي را براي كاهش ارزش ين در بازارهاي بين المللي آغاز كرده است؛ به اين اميد كه ميزان صادرات اين كشور افزايش يافته و رشد اقتصادي كشور تضمين شود.
* اين تلاشها مي تواند آغازگر رشد اقتصادي ژاپن باشد. در كنار اين اقدامات، موافقت بانكها با لغو بدهيهاي نكول يافته، و عملكرد بهتر در اعطاي وام، همراه با اجراي ساير اصلاحات اقتصادي، زمينه را براي احياي اقتصادي اين كشور تا سال 2005 فراهم خواهد كرد. بدين ترتيب ژاپن به شريك تجاري بهتري براي غرب تبديل خواهد شد.
* در نوامبر 2001، سرانجام چين به عضويت سازمان تجارت جهاني در آمد. اين عضويت منافع چشمگيري براي اين كشور به دنبال خواهد داشت، اما براي استفاده از اين منافع، پكن بايد مشكلات و موانع را از سر راه صادركنندگان كوچك بردارد تا زمينه براي سودآوري بيشتر آنها در يك بازار بالقوه بزرگ فراهم گردد. اجراي اين اصلاحات محرك خوبي نيز براي اقتصاد آمريكا خواهد بود.
* بسياري از كشورهاي عضو اتحاد جماهير شوروي سابق، در حال ساماندهي به وضعيت اقتصادي خود هستند تا بتوانند به بازار مناسبي براي كالاهاي اروپاي غربي تبديل شوند. روسيه نيز اخيراً طرحهايي را براي تثبيت اقتصادي كشور به اجرا در آورده و اين در حالي است كه در سالهاي اخير اين كشور به عنوان ضعيفترين حلقه اقتصاد منطقه شناخته شده بود. كشف نفت در قزاقستان و تمايل ساير كشورهاي منطقه به مشاركت در نبرد عليه تروريسم، سبب پيشبرد سريعتر اين روند خواهد بود.
* بهبود فنّاوري ساخت و توليد همچنان سبب افزايش بهره وري و كاهش هزينه توليد كالاها، در سراسر جهان خواهد بود. كاركناني كه مدت طولانيتري در شغل خود باقي مي مانند، روند رشد نيروي كار را كندتر خواهند كرد. با وجود اين، جهاني شدن كسب و كار همچنان بر ميزان دستمزدها و قيمتها در كشورهاي توسعه يافته تاثير خواهد داشت.
* با وجود اين پيشرفتها، هنوز يك نقطه مشكل ساز در آمريكاي لاتين وجود دارد و آن كشور برزيل است. اقتصاد اين كشور بيش از آنچه ناظران در دو سال اخير پيش بيني كرده اند, رشد داشته است. اما درسالهاي اخير اين روند تغيير كرده است. پيروزي نامزد حزب كار برزيل بر ساير نامزدهاي انتخابات رياست جمهوري، نرخ واقعي ارز را تا قبل از اكتبر 2002، به پايينترين حد بازارهاي جهاني رساند و اين در حالي بود كه بازارهاي سهام اوراق قرضه نيز به شدت در حال ركود بود. در صورت عدم حمايت بانك جهاني و صندوق بين المللي پول، اين كشور به عنوان بزرگترين قدرت اقتصادي آمريكاي جنوبي، به خاطر عدم پرداخت بدهيهاي خود، به سرنوشت آرژانتين دچار خواهد شد.
اشارات:
سير نزولي اقتصاد به احتمال قوي نسبتاً كوتاه مدت خواهد بود و پس از آن تا پايان اين دهه شاهد رشد اقتصادي پايدار در سراسر جهان توسعه يافته، خواهيم بود.
اتحاد اقتصادي، به رونق انواع شيوه هاي تجارت در اروپا خواهد انجاميد. كشورهاي عضو اتحاد جماهير شوروي سابق كه به تازگي به جمع كشورهاي سرمايه داري پيوسته اند، بايد جزو سريعترين بازارهاي رو به رشد جهان باشند. در افق بلندمدت هند سريعتر از هر بازار ديگري در جهان رشد خواهد كرد.
بازارهاي كار بويژه در حوزه تخصصي, همچنان پررقابت خواهد بود. اين موضوع استفاده از روشهاي جديد و خلاقانه در استخدام كاركنان، تعيين حقوق و مزايا و مشاركت آنها در سود شركتها را الزامي مي كند. در چنين محيط پررقابتي بايد بر اعطاي پاداش به كاركناني كه داراي سرعت، مهارت، خلاقيت و نوآوري بيشتري هستند، بيش از پيش توجه و تاكيد شود.
تمركز روزافزون ثروت در دست بخشي از افراد سالمند و برخورداري آنها از امكانات رفاهي بيشتر، قشر عظيمي از جوانان و ساير سالمندان فقيرتر را از امكانات ضروري زندگي محروم مي كند. بدين ترتيب قدرت خريد بخش زيادي از مردم كاهش خواهد يافت. تداوم اين امر مي تواند بخشي از نيروهاي تاثيرگذار در رشد اقتصادي را به حاشيه براند.
27. دو برابر شدن جمعيت جهان در چهل سال آينده
* بيشترين ميزان زاد و ولد مربوط به كشورهايي است كه از امكانات كمتري براي بهبود زندگي و حمايت از مردم برخوردارند. كشورهايي كه بين سالهاي 2000 تا 2050 بيشترين رشد جمعيت را خواهند داشت؛ عبارتند از: فلسطين اشغالي (217درصد), نيجريه (162 درصد), يمن (168 درصد), جمهوري دمكراتيك كنگو (161 درصد), آنگولا (162 درصد) و اوگاندا (133 درصد)
* رشد واقعي جمعيت مي تواند بيش از ارقام پيش بيني شده باشد. بنا بر آمار مركز مطالعات راهبردي و بين المللي در اغلب طرحهاي اساسي دولت, ميزان زاد و ولد و ميزان افزايش عمر جمعيت در سالهاي آينده دست كم گرفته شده است.
* در بسياري از كشورهاي صنعتي در مقايسه با كشورهاي در حال توسعه, شاهد كاهش بيشتري در زاد و ولد خواهيم بود و در نتيجه جمعيت اين كشورها_ صرفنظر از تاثيرات مهاجرت_ به شدت كاهش خواهد يافت. بدين ترتيب جمعيت كشورهاي در حال توسعه از 23 درصد كل جمعيت جهان در سال1950 و رقم 14 درصدي سال 2000 پايينتر آمده و در سال 2050 به 10 درصد جمعيت جهان خواهد رسيد.
* تا ده سال آينده, نيروي كار ژاپن و بخش اعظم اروپا سالانه 1 درصد كاهش خواهد يافت و اين كاهش تا سال1030 به5 /1 درصد خواهد رسيد.
اشارات:
براي تامين نيازهاي غذايي مردم در 40 سال آينده, بخش كشاورزي جهان بايد به اندازه كل مواد غذايي طول تاريخ بشريت, براي مردم مواد غذايي فراهم كند.
چناچه ميزان زاد و ولد در كشورهاي توسعه يافته به حد چشمگيري افزايش نيابد, يا بازنشستگان بايد مدت بيشتري به كار خود ادامه دهند, و يا اين كشورها پذيراي تعداد بيشتري مهاجر از كشورهاي در حال توسعه باشد. در غير اينصورت, با ركود شديد اقتصادي و افت استانداردهاي زندگي روبرو خواهند شد.
با كاهش كنترل شديد مربوط به مهاجرت, مهاجرت سريع افراد از نيمكره جنوبي به شمالي, بويژه از مستعمرات سابق اروپا, ادامه خواهد يافت. بخش روزافزوني از متقاضيان كار در ايالات متحده و اروپا، مهاجران فعلي كشورهاي در حال توسعه خواهند بود.
تنشهاي فرهنگي ميان مردم بومي كشورها و مهاجران، سبب ايجاد جوامع قومي در كشورهاي توسعه يافته خواهد شد. پذيرش پناهندگان و ساير مهاجران در آلمان، بريتانيا و ساير كشورها، واكنشهاي شديدي را به دنبال خواهد داشت.
28. افزايش طول عمر در كشورهاي توسعه يافته
* هر نسل نسبت به نسل پيش از خود از سلامتي بيشتري برخوردار است و بيشتر عمر مي كند. از آغاز قرن بيستم هر نسل در ايالات متحده آمريكا سه سال بيشتر از نسل قبل عمر كرده است. در سال 1950 هر فرد 80 ساله مي توانست 5/6 سال بيشتر عمر كند، در حاليكه امروز چنين فردي به طور ميانگين 5/8 سال بيشتر از نسل پيش عمر مي كند.
*هم اكنون اميد به زندگي در استراليا، ژاپن و سوئيس معادل 75 سال براي مردان و بيش از 80 سال براي زنان است. امروزه امكان پيشگيري و يا مداواي بيماريهايي كه براي نسل گذشته مهلك به شمار مي آمد، فراهم شده است. در بسياري از كشورهاي توسعه يافته، با اجراي برنامه هاي بهداشتي و درماني گسترده توسط دولت, امكانات دارويي و درماني مناسبي در اختيار جمع كثيري از شهروندان يا همه آنها قرار گرفته است. فراواني داروهاي مشابه (ژنريك) در كشورهاي در حال توسعه، هزينه مداوا را تا حد زيادي كاهش داده و دسترسي به امكانات پزشكي را حتي براي افراد محروم، امكانپذير ساخته است.
* بنا بر اعتقاد مركز مطالعات راهبردي و بين المللي اين ارقام بيش از حد محافظه كارانه است. در واقع اين آمار بر اساس اين فرض كه اميد به زندگي با آهنگ آهسته تري رشد خواهد كرد، داده شده است.
* امروزه آن دسته از پيشرفتهاي پزشكي كه روند پير شدن را كند مي كنند، در دسترس همه قرار گرفته اند. بدين ترتيب نسل پس از جنگ جهاني دوم كه اينك به ميانسالي رسيده است، طول عمري بيش از ميزان پيش بيني شده توسط مركز مطالعات راهبردي و بين المللي خواهند داشت.
* با افزايش طول عمر انسان, وضع بهداشت و سلامت بشر نيز بهبود يافته و روند بروز بيماريهاي مربوط به دوران كهولت از جمله سرطان، نارساييهاي قلبي، آرتروز و احتمالا بيماري آلزايمر، كاهش خواهد يافت.
اشارات :
رقابت ميان بازنشستگان سالمند و فرزندان و نوه هاي شاغل آنها بر سر استفاده از منابع موجود، وضعيت اجتماعي بي ثباتي را در كشورهاي توسعه يافته پديد خواهد آورد. در ايالات متحده و ساير كشورهاي توسعه يافته ميزان بودجه هاي دولتي در زمينه حقوق و مزاياي بازنشستگان تا سال 2005، تا يك چهارم توليد ناخالص ملي افزايش خواهد يافت. اين روند حتي در صورت تحقق پيش بيني مركز آمار مطالعات راهبردي و بين المللي مبني بر كاهش شديد تعداد كاركنان جايگزين افراد بازنشسته، همچنان ادامه خواهد يافت.
هزينه مراقبتهاي پزشكي در كشورهاي توسعه يافته، به شدت افزايش خواهد يافت و اين امر مانع پيشرفت جدي علوم پزشكي بويژه در حوزه سالمندان خواهد شد. اين مسئله سبب بروز بحران در تامين نيازهاي مالي بخش بهداشت و درمان و تحويل دارو مي شود؛ بحراني كه مدتهاست انتظار آن مي رود.
29. افزايش جمعيت سالخوردگان در سراسر جهان
* در سال 1950 افراد بالاي 65 سال تنها 8 درصد جمعيت كشورهاي توسعه يافته را تشكيل مي دادند. اين رقم در سال 2000 به 15 درصد افزايش يافت و بنا بر پيش بيني مركز مطالعات راهبردي و بين المللي اين رقم در نيم قرن اينده به 27 درصد جمعيت خواهد رسيد.
*رشد جمعيت سالخوردگان در كشورهاي توسعه يافته سريعتر از ساير بخشهاي جمعيت است. در اروپا، ايالات متحده امريكا و ژاپن، سالخوردگان ثروتمندترين بخش جامعه را نيز تشكيل مي دهند.
* تا سال 2020 جمعيت افراد بالاي 60 سال در سراسر جهان به 1 ميليارد نفر خواهد رسيد. اين رقم 3/13 درصد كل جمعيت جهان خواهد بود. سه چهارم اين افراد در كشورهاي در حال توسعه، بويژه چين، هند، برزيل، اندونزي و پاكستان خواهند بود.
* در آلمان، جمعيت بازنشسته از 16 درصد كل جمعيت در سال 2000 به حدود 19 درصد در سال 2010 و 31 درصد در سال 2015 افزايش خواهد يافت.
* افراد بالاي 65 سال ژاپن, نزديك به 17 درصد جمعيت را در سال 2000 تشكيل مي دادند. پيش بيني مي شود اين رقم در سال 2010 به 22 درصد و در سال 2050 به نزديك 37 درصد برسد.
اشارات:
تا سال 2050 بدون در نظر گرفتن مهاجرت، نسبت جمعيت شاغل به بازنشستگاني كه نياز به حمايت دارند, در ايالات متحده، آلمان، ايتاليا، روسيه و ژاپن به ميزان قابل توجهي كاهش خواهد يافت. اين مسئله اقتصاد داخلي كشورها را با مشكلات عمده اي مواجه خواهد ساخت و ادامه اين وضعيت با توجه به بيمه هاي خدمات درماني و تامين اجتماعي كنوني دشوار خواهد بود.
بسياري از كشورهاي توسعه يافته و بويژه آمريكا به تعداد بيشتري پزشك متخصص بيماريهاي سالمندان نياز خواهند داشت؛ حتي تا دو برابر رقم 000/9 نفر كنوني. پيش بيني مي شود تا سال 2030 تعداد اين پزشكان در آمريكا به شدت كاهش يابد. كمبود پرستار نيز مشكل حاد ديگري است كه با افزايش تعداد سالمندان وخيمتر خواهد شد. ايالات متحده آمريكا در سال 2020 با كمبود 000/515 پرستار مواجه خواهد بود. اين درست زماني است كه سيل سالخوردگان نسل پس از جنگ اين كشور به مراكز درماني سرازير خواهند شد و درمانگاههاي دولتي ناچار خواهند شد با استخدام كاركنان جديد، پاسخگوي بيماران سالخورده باشند.
30. شكل گيري جامعه جهاني دانش بنيان بر اثر رشد روزافزون فنّاوري اطلاعات
* اطلاعات در تعداد روزافزوني از صنايع، باارزشترين كالا خواهد بود.
*تا سال 2005، 83 درصد مديران كانادايي جزو كاركنان دانشور خواهند بود. اروپا و ژاپن نيز از اين روند چندان عقب نخواهند بود.
* با گسترش خدمات اينترنت، كسب و كارهاي كوچك در سراسر جهان براي حفظ جايگاه خود در بازار، با پيشتازان صنعتي رقابت خواهند كرد.
* تا سال 2005 هر رايانه شخصي به طور متوسط شامل يك رايانه، يك دستگاه نمابر، يك تلفن تصويري و يك دستگاه فتوكپي خواهد بود كه احتمالاً همه آنها در يك دستگاه واحد ادغام شده و به بهايي كمتر از 2500 دلار به فروش خواهد رسيد. تصاوير بر روي صفحه مسطحي به ابعاد 20 در 30 اينچ به نمايش در خواهند آمد. تا سال 2006، اين سامانه ها شامل دستگاه ترجمه همزمان صوتي نيز خواهند بود كه مكالمات را در آن واحد به هفت يا هشت زبان رايج دنيا ترجمه خواهند كرد.
اشارات:
كاركنان دانشور دستمزد بيشتري نسبت به ساير كاركنان دريافت خواهند كرد و با افزايش تعداد اين كاركنان سطح رفاه در جامعه افزايش خواهد يافت. حتي كاركنان تازه وارد يا كاركناني كه در مشاغل سنتي بي نياز به مهارت بالا كار مي كنند، نيز بايد سطح سواد و دانش خود را افزايش دهند. براي برخورداري از يك شغل مناسب در همه حوزه ها، توانايي استفاده از رايانه ضروري است. اين يكي از روندهاي عمده اي است كه سطح آموزش نيروي كار را براي ايفاي نقش فعالانه تر ارتقا مي دهد. امروزه يكي از مهمترين مزاياي شغلي كاركنان، برخورداري آنها از فرصت مناسب براي آموزش و يادگيري است.
فنّاوري هاي جديد با ايجاد صنايع جديد و مشاغل و مسيرهاي شغلي جديد، عاملي مهم دركسب درآمد در كشورهاي در حال توسعه هستند. يك نمونه از اين امر انتقال فعاليتهايي چون پشتيباني فني در صنعت رايانه به كشورهاي آسيايي و شركتهاي خدماتي موجود در آنهاست.
31. پذيرش روزافزون تنوع فرهنگي و ايجاد يك جامعه جهاني يكپارچه
*فنّاوري اطلاعات امكان ارتباط از راه دور را فراهم مي آورد و مردم با استفاده از بانكهاي اطلاعاتي و شبكه هاي رايانه اي بويژه اينترنت در سراسر جهان، با يكديگر ارتباط برقرار خواهند كرد.
* در ايالات متحده و اروپا، مردم به اقتضاي شغل خود ناچارند از منطقه اي به منطقه ديگر بروند و بدين ترتيب اختلاف در نگرشها، درآمدها و اسلوبهاي زندگي به تدريج كاهش خواهد يافت.
* با ازدواج ميان افرادي با فرهنگها و نژادهاي مختلف، به تدريج فرهنگهاي مختلف به لحاظ جغرافيايي، قومي، اجتماعي و اقتصادي با يكديگر در مي آميزند.
* در انگلستان 21 درصد جوانان شركت كننده در يك نظرسنجي خود را بيشتر اروپايي مي دانستند تا انگليسي. امروزه حدود 31 درصد جوانان فرانسوي، 36 درصد آلمانيها و 42 درصد ايتالياييها در درجه اول خود را اروپايي مي دانند.
اشارات:
در نيم قرن آينده، افزايش تبادلات فرهنگي به كاهش كشمكشهاي شايع در قرن بيستم خواهد انجاميد. اما اين امر در جوامعي كه در آنها بيگانه ستيزي رواج دارد، واكنشهاي خشونت آميزي به دنبال خواهد داشت. شركتهاي بزرگ تعداد بيشتري از اقليتها را استخدام و خود را با ارزشها و نيازهاي آنها سازگار خواهند كرد. كارفرمايان همچنان وظيفه دشوار آشنا كردن اتباع خارجي را با محيط كار بر عهده خواهند داشت و شرايط را براي پذيرش زبان و فرهنگ آنها فراهم خواهند كرد.
مدارس و كتابخانه ها، دو نهاد عمده اي هستند كه بيشترين مسئوليتها را در اين زمينه بر عهده دارند. آموزش اصول صحيح زبان مادري و زبانهاي بين المللي، جذب و تشويق بهترين آموزگاران و كنار گذاشتن آموزگاران ناكارآمد، مهمترين مسئله مدارس خواهد بود. كتابخانه هاي عمومي نيز به عنوان پايگاههاي يادگيري در اوقات فراغت كتابها، منابع اطلاعاتي و امكان دسترسي به اينترنت را براي كساني كه فاقد چنين امكاناتي در منزل هستند، فراهم خواهند كرد.
32. يكپارچه تر شدن اقتصاد جهان
* شركتها به جاي پرداخت حقوق و مزايا براي انجام فعاليتهايي كه مستقيما منجر به سودآوري آنها نمي شود، بخشي از فعاليتهاي حاشيه اي خود را به تامين كنندگان، شركتهاي خدماتي و شركتهاي مشاوره واگذار مي كنند. تعداد شركتهاي مشاوره اي به طور روزافزوني در همه كشورها در حال افزايش است.
* در اتحاديه اروپايي، كاهش كنترل مرزها و نيز كنترل سرمايه، در كنار استفاده از ارز واحد سبب گسترش فعاليتهاي شركتها در سراسر اروپا مي شود.
* امكانات اينترنت و فروشگاههايي كه از طريق تلويزيون كابلي سفارش مي گيرند، ارتباط نزديكتري ميان فروشندگان، صاحبان كارخانجات، و مشتريان آنها حتي در مناطق دوردست برقرار مي كنند. بدين ترتيب الگوهاي توزيع در بسياري از صنايع دگرگون خواهد شد.
* مقررات و استانداردهاي جديد خريد كالا نويدبخش گشايش بازارهاي دولتي به روي تامين كنندگاني است كه پيش از اين روند مناقصه ها را بيش از حد دشوار، پرهزينه يا صرفاً گيج كننده مي ديدند.
اشارات:
نياز به استخدام كاركنان در كشورهاي دوردست (براي شركتهايي كه در خارج از كشور فعاليت مي كنند), مستلزم آموزش زبانهاي خارجي، اعطاي پاداشهاي مناسب به كاركناني با فرهنگهاي گوناگون، تشويق مديران به مسافرت به كشورهاي دوردست و توجه و تاكيد بر جنبه هاي گوناگون تجارت را افزايش خواهد داد. با عضويت بيشتر كشورهاي اروپاي شرقي در اتحاديه اروپايي، در چند دهه آينده بايد سرمايه گذاري اساسي در زمينه آموزش كاركنان انجام شود.
توسعه تجارت از طريق اينترنت، امكان خريد مواد خام و كالاها را از سراسر جهان فراهم كرده و هزينه فعاليتهاي تجاري را كاهش داده است. در بازارهاي اختصاصي، اينترنت امكان رقابت شركتهاي كوچك با سرمايه هاي اندك را با غولهاي بزرگ تجاري در سراسر جهان فراهم كرده است.
در آستانه وقوع " آنفولانزاي آسيايي", شركتهاي غربي اطلاعات مربوط به توليد كالاها را نه تنها در اختيار شركاي نزديك خود، بلكه در اختيار ساير كشورهايي كه در سرمايه گذاريهاي مشترك، مشاركت دارند، قرار خواهند داد. در بخش فنّاوري برتر و فنّاوري هوا ـ فضا، تبادل اطلاعات به خاطر ملاحظات امنيتي تحت كنترل و نظارت قرار خواهد گرفت.

روندها در ارزشها، دغدغه ها و اسلوبهاي زندگي

فصل ۶

33. تحول سريع ارزشهاي اجتماعي
* همراه با صنعتي شدن جوامع، سطح آموزش بالا مي رود؛ نگرش نسبت به قدرت و حاكميت تغيير مي كند؛ ميزان زاد و ولد كاهش مي يابد؛ نقش جنسيتها دگرگون مي شود؛ و مشاركت سياسي مردم گسترش مي يابد. به اعتقاد رونالد اينگلهارت و اين بيكر دو پژوهشگر علوم اجتماعي، اين روند در كشورهاي در حال توسعه نيز آغاز شده است.
* در كشورهاي توسعه يافته جوانان از نسلهاي ايكس و دات كام الگوبرداري خواهند كرد و نه از نسل پس از جنگ كه تفكر آنها طي چهار دهه گذشته بر دنياي غرب حاكم بوده است. اين امر برخي نگرشهاي بنيادي را در سراسر جهان همگون خواهد كرد؛ چرا كه نسل ايكس و بويژه دات كام در سراسر جهان به يكديگر بيشتر شباهت دارند، تا به والدين خود!
* در آينده، از يك سو اعتماد به نفس و از سوي ديگر مشاركت و همكاري به عنوان ارزشهاي اساسي شناخته خواهند شد. اعتماد به نفس به اين دليل مهم است كه افراد نمي توانند به تامين اجتماعي يا مستمري بازنشستگي تكيه كنند و همكاري نيز از اين رو اهميت دارد كه فعاليت گروهي بهترين راه براي استفاده از منابع اندكي همچون پس اندازهاي بازنشستگي است.
اشارات:
محيط سياسي شديداً قطبي دهه 1980 و 1990 به تدريج و با برتري نسلهاي جديد ايكس و دات كام به محيطي با امكان گفتگو تبديل خواهد شد.
اصلاحات كنوني در نظام حسابداري مقدمه موجي از قوانين و مقررات حمايت از سهامداران است كه در پنج سال آينده، شاهد گسترش آن خواهيم بود.
تقاضا براي شفافيت و پاسخگويي هر چه بيشتر نه تنها در جامعه تجاري آمريكا، بلكه در ساير كشورهايي كه خواهان جذب سرمايه گذاران بين المللي هستند، نيز حياتي خواهد بود.
34. تاكيد روزافزون جوانان بر پيشرفتهاي اقتصادي
*نسلهاي ايكس و دات كام در سراسر دهه 1990 يعني در تمام دوران بزرگسالي خود تنها در شرايط اقتصادي مطلوب به سر برده اند و در نظر آنها ركود اقتصادي كنوني ، موقعيتي بهت آور است و نه بخشي قابل پيش بيني از چرخه تجاري. اكثر آنان انتظار رويارويي جامعه را با مشكلات اقتصادي دارند، اما براي خود تنها خواهان رفاه و آسايش بيشتر هستند.
* تعداد كساني كه شركتهاي جديد را تاسيس مي كنند, روز به روز در حال افزايش است. نسلهاي ايكس و دات كام بيشترين تعداد كارآفرينان را در طول تاريخ به خود اختصاص داده اند.
* اكثر جوانان بويژه در ايالات متحده، آمال و آرزوهاي بزرگي دارند، اما از امكانات لازم براي دستيابي به اين آرزوها برخوردار نيستند. در اين كشور از هر سه دانش آموخته دبيرستان، تنها يك نفر موفق به گرفتن مدرك دانشگاهي مي شود و ساير دانش آموخته گان نيز با وجود تمايلي كه به ادامه تحصيل دارند، قادر به تامين هزينه هاي سنگين تحصيل در دانشگاه نيستند.
* بدون تحصيلات عالي، برآورده شدن انتظارات جوانان بسيار دشوار است. درآمد واقعي دانش آموخته گان دبيرستان بيش از 50 سال است كه همچنان كاهش مي يابد. به علاوه اغلب جوانان از هر نوع درآمدي بي بهره هستند. 7 درصد كل مردان 20 تا 24 ساله در سال 1973 هيچ درآمدي نداشتند، در حالي كه از سال 1984 به بعد اين رقم به طور ثابت معادل 12 درصد بوده است.
اشارات:
نسلهاي جديد ايكس و دات كام در سراسر جهان ارزشهاي مشتركي خواهند داشت. كارآفرينان نسلهاي ايكس و دات كام از عوامل اصلي رشد اقتصادي چين هستند و به تدريج به نيروي عمده اي در حزب كمونيست تبديل خواهند شد.
اگر سير نزولي اقتصاد به طور پيش بيني نشده اي ادامه يابد، اعضاي اين نسلها در پذيرش شرايط اقتصادي دچار مشكل خواهند شد. زيرا قبلاً نيز شاهد شرايط اقتصادي نامطلوب بوده اند. اين امر مي تواند منجر به استخدام دوباره افرادي شود كه در طي روند تعديل نيروي كار در دهه 1990, شغل خود را از دست دادند. با استخدام دوباره اين كاركنان حافظه سازماني حفظ مي شود و شركتها مي توانند با چالشهاي غيرمعمول مواجه شوند. اين امر به كشمكش جديدي ميان نسلها منجر مي شود؛ چرا كه بازنشستگان در مشاغلي استخدام مي شوند كه جوانترها آن را حق خود مي دانند. كاركنان جواني كه به آرزوهاي خود دست نمي يابند، دولتها را براي انجام اصلاحات اقتصادي تحت فشار خواهند گذاشت. اگر اصلاحات اقتصادي با سرعت كافي در كشورهاي در حال توسعه اجرا نشود، تعداد بيشماري از جوانان به كشورهاي توسعه يافته مهاجرت خواهند كرد.
35. رشد روزافزون گردشگري و مسافرت در دهه آينده
* گردشگري و مسافرت (بويژه سفرهاي خارجي) در دهه آينده نيز همچون سالهاي دهه 1990 به سرعت رشد خواهد كرد.
* هم اكنون خانواده ها، بويژه آنهايي كه دو منبع درآمد دارند، از امكانات مالي بيشتري برخوردارند.
* تعداد آمريكاييهايي كه به كشورهاي خارجي سفر كرده اند (بجز مكزيك و كانادا) با نرخ ساليانه 5 درصد از سال 1981 تا 1996 به طور مستمر افزايش يافته است.
*دست كم تا سال 2004 ، سفر به خاور دور به دليل پايين بودن نرخ ارز در كشورهاي آسيايي، ارزانتر خواهد بود.
* با جايگزيني تورهاي "مجازي" به جاي بروشورهاي چاپي براي تبليغ سفرهاي تفريحي به نقاط مختلف، صنعت گردشگري سود بيشتري خواهد داشت. وبگاه هاي اينترنتي نه تنها به معرفي نقاط پرجاذبه گردشگري مي پردازند، بلكه اطلاعات جديد و كاملي درباره آداب و رسوم، آب و هوا، فرهنگ، پول رايج، زبان، نحوه مصون سازي در برابر بيماريها و نيز شرايط مربوط به گذرنامه و ويزا را در اختيار علاقه مندان قرار مي دهند.
*تعداد بيشتري از بازنشستگان در خارج از ايام ويژه سفر، به مسافرت خواهند رفت. به اين ترتيب ميزان مسافرت مردم در طول سال به حالت توازن در آمده و افت و خيزهاي دوره اي صنعت گردشگري از ميان خواهد رفت.
اشارات:
در طي سالهاي آتي صنعت گردشگري با نرخ 5 درصد در سال و شايد هم بيشتر رشد خواهد كرد. گردشگري امكانات فزاينده اي را براي سفر به نقاط دوردستي كه تا كنون گردشگران زيادي به آنها مسافرت نكرده اند، فراهم خواهد ساخت.
مسافرت با كشتيهاي تفريحي غول پيكر همچون كشتي 2600 نفري كويين مري2 (كه در ژانويه 2004 به آب انداخته مي شود) همچنان افزايش خواهد يافت.
36. همگاني شدن و قدرتمند شدن حركتهاي مدافع سلامتي و پرورش جسماني
* تاكيد بر درمانهاي پيشگيرانه در حال افزايش است. در سالهاي اخير شركتهاي بيمه در ايالات متحده براي بيمه گذاراني كه بيش از ديگران به بهداشت و سلامت خود توجه داشتند، امكانات بيشتري در نظر گرفته و از حق بيمه آنها نيز كاسته اند ! تا سال 2003، 90 درصد شركتهاي بيمه چنين مزايايي را به بيمه گذاران خود اعطا خواهند كرد.
* نتايج نظرسنجي سال 2001 نشان مي دهد كه 75 درصد كانادايي ها در سال قبل براي حفظ سلامت خود، برنامه غذاييشان را تغيير داده اند. حدود 20 درصد آنها مصرف چربي را كاهش داده؛ 18 درصد مصرف مواد قندي را قطع كرده و 11 درصد نيز مصرف گوشت قرمز را كاهش داده بودند.
* روند مشابهي نيز در اروپا به چشم مي خورد. مردم بسياري از كشورهاي در حال توسعه نيز همچنان نگران خوردن غذاي كافي هستند و كمتر در كيفيت غذاي خود تامل مي كنند.
اشارات:
سالمنداني كه از سلامت بيشتر برخوردارند، توجه بيشتري نيز به وضعيت جسماني خود دارند. شمار باشگاههاي سلامتي همچنان در حال افزايش است. برخي از اين باشگاهها به تناسب اندام سالمندان اختصاص دارند. طرحها و برنامه هاي مربوط به رژيم غذايي، تناسب اندام، كنترل فشارهاي روحي و غيره رونق خواهند گرفت.
توليدكنندگان تنقلات و ساير فرآورده هاي زيان آور همچون شركتهاي دخانيات، به بازار كشورهاي در حال توسعه روي خواهند آورد. برخلاف آنچه هم اكنون تصور مي شود، هزينه مراقبتهاي پزشكي براي نسل پس از جنگ جهاني دوم و فرزندان آنها در دوران سالمندي بسيار كمتر است.
اما كشورهاي آسيايي همچنان با شيوع سرطان، بيماريهاي قلبي، آمفيزم (تجمع هوا در بافتها يا اندامها) و ساير بيماريهاي مزمن و مهلك و نيز بيماريهاي ناشي از عدم رعايت بهداشت، روبرو خواهند بود. با گسترش حركتهاي طرفدار رژيم غذايي و تناسب اندام، وضعيت جسماني سالمندان بهبود خواهد يافت. بازار جراحيهاي زيبايي كه بيشتر با ظاهر افراد سر و كار دارند، همچنان رشد سريعي خواهد داشت.
37. رشد سريع مصرف گرايي
*در جامعه شبكه اي مصرف گرايي رشد سريعتري خواهد داشت. فروشندگان كالاها از طريق اينترنت هر روز بيشتر و بيشتر به اطلاعات مربوط به قيمتها، خدمات، زمان تحويل و نظرات مشتريان خود دسترسي پيدا مي كنند. البته بازاريابان نيز مي توانند از طريق اينترنت پيشنهادات شركتهاي رقيب را بررسي كنند. اين امر به تدريج مانع كاهش قيمتها شده و عرضه خدمات و كالاها را در بازارهاي شديداً رقابتي، بهبود خواهد داد.
* نهادها و سازمانهاي متولي حمايت از مصرف كنندگان همچنان در حال افزايش اند. اين نهادها هر روز اطلاعات كاملتري درباره قيمت كالاها، برچسبهاي بهتر، كيفيت بسته بنديها، درج نكات هشداردهنده، اطلاعات مربوط به مواد غذايي و نظاير آنها را ارائه خواهند داد. اين اطلاعات بر روي بسته بندي ها درج شده و از طريق اينترنت و تلويزيون در اختيار عموم قرار خواهد گرفت.
* فروشگاه هاي با تخفيفهاي ويژه مثل هوم ديپات و وال مارت, فروشگاههاي وابسته به شركتهاي توليدكننده و باشگاههاي غذا همچنان رشد خواهند كرد.
اشارات:
طي 20 سال آينده ، اروپا و ژاپن مي توانند شاهد انقلابي در حوزه بازاريابي باشند. اين امر در كشورهايي كه كشاورزان و صاحبان فروشگاههاي كوچك از موقعيت فرهنگي و سياسي قدرتمندي برخوردارند، منجر به ناآراميهاي اجتماعي خواهد شد.
اين روند به چين نيز سرايت خواهد كرد، هر چند اين كشور سالها از تحولات اروپا و ژاپن عقبتر است.
با كاهش قيمتها و عرضه كالاهاي متنوع با كمترين هزينه از طريق اينترنت، خدمات همچنان تنها حوزه رقابتي بازاريابان بر روي اينترنت و خارج از آن خواهد بود.
كالاهاي داراي ماركهاي معتبر و معروف، بهترين كالاها براي كسب و كارهاي رو به رشد خواهند بود.
38. كاهش فعاليت جنبشهاي برابري زنان
* نسلهاي ايكس و دات كام در مقايسه با نسلهاي پيشين عملا نسبت به مسئله جنسيت بي تفاوت هستند.
* زنان 75 درصد كل دانشجويان آمريكا را تشكيل خواهند داد. اين نسبت در ميان اقليتها به مراتب بيشتر بوده و 60 درصد اسپانيولي زبانها و دو سوم دانشجويان آفريقايي _ آمريكايي را شامل خواهد شد.
* تعداد زنان كارآفرين به طور فزاينده اي افزايش مي يابد. بدين ترتيب شبكه هاي قدرتمندي از بانوان سالمند ايجاد مي شود كه در فعاليتهاي تجاري با مردان به رقابت بر مي خيزند.
* هم اكنون شاهد شكل گيري زيرساختهايي هستيم كه امكان مشاركت هر چه بيشتر زنان را در تصميم گيري هاي حياتي و تعيين قدرت سياسي، فراهم مي كنند.
* هر روز تعداد بيشتري از زنان وارد مشاغل حرفه اي، سياسي و غيره مي شوند. آنان همچنين به عنوان سرباز در نيروهاي مسلح نيز ايفاي نقش مي كنند.
اشارات:
در سالهاي آينده زنان مي توانند به مشاغلي روي آورند كه قبلاً امكان انتخاب آنها را نداشتند. از اين رو، تقاضا براي مهدكودك و ساير خدمات مربوط به خانواده، همچنان افزايش خواهد يافت.
در بلندمدت نياز به وجود مديران زن در كشورهاي توسعه يافته به تدريج سبب خواهد شد كه موانع از سر راه زنان فعال در آسيا و ساير كشورهاي در حال توسعه نيز كنار برود.
39. متنوع تر شدن ساختار خانواده
* در دوره هاي دشوار اقتصادي، فرزندان و نوه ها براي صرفه جويي در هزينه هاي زندگي دوباره به نزد والدين و پدربزرگ و مادربزرگ خود باز مي گردند. اين، نوعي رجعت به سنتهاي گذشته است.
* تعداد پدربزرگها و مادربزرگهايي كه از نوه هاي خود مراقبت مي كنند، روز به روز افزايش خواهد يافت؛ زيرا مصرف مواد مخدر و شيوع بيماري ايدز سبب شده كه نسل مياني قادر به مراقبت از فرزندان خود نباشد. اين روند بيش از همه در آفريقا به چشم مي خورد. در اين قاره بيماري ايدز بيش از 12 ميليون كودك را يتيم كرده است.
* در ميان قشر فقير و محروم نيز پدربزرگها و مادربزرگها از نوه هاي خود كه مادران بيوه آنها به تحصيل يا كسب در آمد مشغولند، مراقبت مي كنند.
* خانواده هسته اي دوباره در حال احياست و والدين متعلق به نسل پس از جنگ و نسل ايكس بر استقلال و فعاليت بيشتر فرزندان و نوه هاي خود تاكيد مي كنند.
اشارات:
سياستهاي مالياتي و بيمه هاي تامين اجتماعي بايد به نحوي تنظيم شوند كه از خانواده هايي كه سرپرست آنها بازنشسته يا از كار افتاده است، به خوبي حمايت كنند.
همچنين اين سياستها بايد مطابق نياز كساني باشد كه مستمري بگير هستند، اما براي تامين معاش خانواده پرعائله خود همچنان بايد كار كنند. نگراني و بحث درباره "ارزشهاي خانوادگي" در سراسر جهان شدت خواهد گرفت. نيازهاي واقعي و وجود تنوع شكل در خانواده ها، به اين بحث دامن خواهد زد.
روندهاي انرژي

فصل ۷
۴۰. افزايش سريع مصرف نفت؛ با وجود فراخوان گسترده به استفاده از ساير منابع انرژي
*در سال 1973، كشورهاي جهان تنها 57 ميليون بشكه نفت در روز مصرف مي كردند. در همان سال بود كه جهش بزرگي در قيمت نفت رخ داد. در سال 1999 مصرف نفت روزانه در سراسر جهان به 73 ميليون بشكه رسيد. پيش بيني مي شود كه تا سال 2002 اين ميزان به 110 ميليون بشكه افزايش يابد.
* سهم نفت در ميان انرژيهاي موجود جهان در حال كاهش است. پيش بيني مي شود اين سهم از 40 درصد در سال 1999 به نزديك 37 درصد در سال 2020 برسد.
* اوپك بخش اعظم نفت جهان را تامين خواهد كرد و روسيه پس از اوپك بزرگترين توليدكننده نفت جهان خواهد بود. بر اساس گزارش وزارت انرژي آمريكا، توليد نفت كشورهاي عضو اوپك تا سال 2020 به حدود 24 ميليون بشكه در روز افزايش يافته و به 55 ميليون شبكه در روز خواهد رسيد. اين رقم دو سوم كل افزايشي است كه براي توليد نفت جهان پيش بيني شده است.
اشارات:
بهاي پايين نفت در اواسط  تا اواخر دهه 1990 سبب كاهش توسعه حوزه هاي نفتي خارج از منطقه خاورميانه شد. افزايش توليد هر بشكه نفت در روز در اكثر نقاط جهان، چيزي در حدود 10000 دلار هزينه داشت، اما اين رقم براي كشورهاي حوزه اوپك معادل 5500 دلار بود. تنها با افزايش مستمر قيمت نفت در سطحي مشابه سال 2000، شرايط لازم براي بهره برداري از حوزه هاي جديد نفتي همچون حوزه نشنال وايلدلايف رفيوجي در ناحيه قطب شمال فراهم خواهد شد.
* در اين حوزه ها با به كارگيري فنون جديد حفاري، مي توان با كمترين ميزان صدمه به محيط زيست به استخراج نفت پرداخت.
41 . تداوم استفاده از نفت در جهان
* برخلاف باور عمومي، جهان بدون نفت نخواهد ماند.
* به دنبال حفاري هاي گسترده، ميزان ذخاير نفتي جهان از 660 ميليارد بشكه در سال 1980 به بيش از يك تريليون بشكه در سال 1990 رسيد. با وجود مصرف نفت, از آن پس اين رقم در حد 1 تريليون بشكه ثابت باقي ماند.
* بنا بر ادعاي مقامات اوپك، 11 كشور عضو اين سازمان, انرژي مورد نياز جهان را تا 80 سال ديگر تامين خواهند كرد . در حال حاضر اوپك 60 درصد نفت موجود جهان را در اختيار دارد و 40 درصد نفت جهان را تامين مي كند.
* توليد نفت در كشورهاي غير عضو اوپك، هنوز به اوج خود نرسيده است. چاهها و پالايشگاه هاي موجود همچنان زير ظرفيت خود كار مي كنند و دست كم چند كشور غير عضو اوپك به قدري ذخاير نفتي دارند كه احداث پالايشگاه هاي جديد را توجيه مي كند. تا سال 2010 چين، روسيه و قزاقستان در زمره تامين كنندگان عمده نفت خواهند بود. البته اين در صورتي است كه وضعيت نامشخص سياسي روسيه و قزاقستان مانع سرمايه گذاري شركتهاي نفتي غرب در اين منطقه نشود.
اشارات:
اگر قيمت نفت به حد قابل ملاحظه اي از ميزان كنوني بالاتر برود، شيوه هاي جديد استخراج نفت از چاههاي قديمي توجيه اقتصادي پيدا خواهد كرد. فنّاوري هاي موجود مي توانند عرضه نفت قابل احيا را تا 50 درصد افزايش دهند. اما احداث كارخانجات اتانول به عنوان مكمل عرضه نفت به منزله يك تلاش بيهوده خواهد بود. تا زماني كه قيمت نفت تا حد قابل قبولي افزايش نيابد، توليد اتانول به هيچ وجه مقرون به صرفه نيست. شكست كامل طرحهاي جاه طلبانه برزيل براي جايگزيني اتانول با نفت اين موضوع را به خوبي نشان مي دهد.
42. تثبيت قيمت نفت دستكم در پنج سال آينده
* بهاي نفت دست كم در پنج سال آينده در حد بشكه اي 22 تا 26 دلار ثابت خواهد ماند.
* هدف كنوني اوپك تثبيت بهاي نفت در بشكه اي 25 دلار است. اما براي نيل به اين هدف، اعضاي اوپك بايد با يكديگر متحد شوند. اين در حالي است كه كشورهاي عضو اوپك تاكنون نتوانسته اند براي مدت طولاني اتحاد خود را حفظ كنند.
*بي ثباتي قيمت نفت پس از واقعه 11 سپتامبر تشديد شد. پس از اين واقعه قيمت نفت به بشكه اي 88/19 دلار كاهش يافت .
*عرضه منابع جديد نفت در شوروي سابق، چين و ساير بخشهاي جهان حفظ صوري قيمتها را در سطح بالاتر به مراتب دشوارتر خواهد كرد.
*20 كشور عمده صنعتي جهان دست كم براي مدت 3 ماه در تانكرها و انبارهاي زيرزميني خود نفت ذخيره كرده اند. اكثر اين كشورها به اندازه سه ماه ديگر نيز "ذخاير نفت راهبردي" دارند. هنگام افزايش قيمت نفت، كشورهاي مصرف كننده مي توانند خريد نفت را تا زمان كاهش دوباره قيمتها، متوقف كنند.
اشارات:
در پاسخ به قيمت بالاي گاز، احتمالاً دولت آمريكا براي افزايش ذخاير بنزين و نفت گرمايشي، ميزان توليد و تصفيه نفت را بالا خواهد برد. اين ذخاير در صورت افزايش ناگهاني قيمتها فوراً در دسترس خواهند بود، چنانكه در زمستان سال 2000 نيز از ذخاير راهبردي استفاده شد. اين امر مذاكره با اوپك را آسانتر خواهد كرد.
يكي از عوامل موثر در افزايش قيمت بنزين در آمريكا مقررات سازمان حفاظت محيط زيست موسوم به "تاير" است. هدف از اجراي اين مقررات كه بين سالهاي 2006 تا 2009 به اجرا در خواهد آمد، كاهش چشمگير ذرات آلاينده و اكسيد نيتروژن حاصل از سوخت بنزين است. پيش بيني مي شود با توليد سوخت هاي سوپر كم سولفور هزينه بنزين به ازاي هر گالن حدوداً 4 سنت و قيمت سوخت ديزلي هر گالن 6 سنت افزايش يابد.
43. محدود شدن قيمت نفت بر اثر گسترش ساير منابع انرژي
*انرژي خورشيدي، انرژي " زمين گرمايي"، انرژي بادي و انرژي امواج دريايي به عنوان در دسترس ترين منابع انرژي، مشكلات حوزه انرژي را كاهش خواهند داد. اما تا مدتي اين منابع تنها بخشي بسيار كوچك از كل انرژي مورد نياز جهان را تامين خواهند كرد. در سال 2001 ظرفيت جهاني انرژي بادي به ميزان 6500 مگاوات افزايش يافت و اين سريعترين نرخ رشد تا به امروز است كه 50 درصد افزايش نسبت به سال قبل از آن را نشان مي دهد. توليد انرژي خورشيدي از سال 1980 به بعد به طور مستمر سالانه 25 درصد رشد داشته است.
* گاز طبيعي آلودگي كمتري دارد و براي تامين كل انژري جهان تا 200 سال آينده كافي است. مصرف گاز طبيعي با نرخ سالانه 3/3 درصد در حال رشد است. اين رقم در مورد نفت، 8/1 درصد است.
* نيروگاه هاي هسته اي تا سال 2010، 16 درصد انرژي مورد نياز روسيه و شرق اروپا را تامين خواهند كرد.
* فن جديدي به نام تركيب تك كاتاليزوري، ميزان مقرون به صرفه اي از انرژي را تا سال 2020 توليد خواهد كرد.
اشارات:
هر چند تا سالهاي زيادي نفت به عنوان مهمترين منبع انرژي جهان باقي خواهد ماند، اما اهميت اقتصادي آن طي دو يا سه دهه آينده كاهش خواهد يافت. كاهش وابستگي به نفت مي تواند به كاهش آلودگي هوا, دست كم در كشورهاي توسعه يافته كمك كند. تا سال 2060 سرانجام استفاده از سوخت هيدروژني با آلودگي كمتر، اما هزينه بيشتر امكانپذير خواهد شد.

روندهاي زيست محيطي

فصل ۸

44. توجه بيشتر به مسائل زيست محيطي در سراسر جهان
* نتايج نامطلوب بي توجهي و بي تفاوتي نسبت به محيط زيست روز به روز بيشتر نمايان مي شود و به دنبال آن مردم سراسر جهان نسبت به مسائل زيست محيطي حساستر مي شوند.
* دود و ذرات ديگر به عنوان موادي به مراتب زيانبارتر از دي اكسيدسولفور و ساير آلاينده هاي گازي شناخته شده و كنترل مي شوند. تنها در ايالات متحده آمريكا بنا بر اظهار پژوهشگران علوم پزشكي، نزديك به 644000 نفر هر ساله بر اثر بيماريهاي قلبي ريوي ناشي از تنفس اين ذرات جان خود را از دست مي دهند: در آفريقاي مركزي، رقم مرگ و مير بين 000/300 تا 000/500 نفر در سال و در آسيا 000/500 تا 000/000/1 نفر است.
* طبق برآورد سازمان بهداشت جهاني، هر ساله 3 ميليون نفر بر اثر بيماريهاي ناشي از الودگي هوا مي ميرند. اين رقم حدود 5 درصد كل مرگ و مير سالانه مردم جهان است.
*دولتها نقش فعالتري در حفاظت از محيط زيست ايفا مي كنند. به عنوان مثال دولت كاستاريكا پس از سالها تلاش، 25 درصد از زمينهاي خود را به صورت مناطق حفاظت شده اي چون پاركهاي ملي در آورده است.
* نزديك 80 درصد موارد قطع درختان درحوزه آمازون غيرقانوني است . در سال 1999، برزيل جريمه قطع غيرقانوني درختان را به بيش از 27 ميليون دلار افزايش داد و مقررات قانوني را به نحوي تغيير داد كه بتواند جريمه ها را به راحتي جمع آوري كند.
*در هندوستان، سياستهاي دولتي به توسعه صنعتي بيش از ملاحظات زيست محيطي توجه دارد. با اين وجود ديوان عالي هند در تلاش براي كاهش آلودگي هوا، فروش خودروهاي جديد را در دهلي نو به 18000 خودرو در سال محدود كرده است كه كمتر از يك چهارم ميانگين تعداد خودروهايي است كه قبلاً به فروش مي رسيد.
اشارات:
هر جا كه سياستهاي زيست محيطي با منافع قدرتمندان تقابل پيدا كند، كشمكش سياسي ايجاد خواهد شد. چنان كه مدتهاست در غرب آمريكا اوضاع بدين منوال بوده است. اما هزينه عدم حفاظت از محيط زيست چنان گزاف است كه نمي توان آن را ناديده گرفت. در بخش بزرگي از جهان، استفاده كنندگان خصوصي ذخاير عمومي و آلوده كنندگان محيط زيست، به طور فزاينده اي با مقررات محدودكننده اي روبرو خواهند شد كه هدف آن منافع كل جامعه است.
45. كمبود آب، مشكلي عمومي در سراسر جهان
* طبق آمار سازمان ملل متحد، يك سوم جمعيت آفريقا و اكثر شهرهاي بزرگ در كشورهاي در حال توسعه، با كمبود آب روبرو خواهند بود.
* نيمه شمالي كشور چين با نزديك به يك ميليارد نفر جمعيت، از هم اكنون با كمبود آب مواجه است. آب سفره هاي زير زميني شهر پكن از سال 1965 به بعد تقريباً 60 متر فروكش كرده است. تنها در سال 1999 اين كاهش نزديك به 5/2 متر بوده است.
* مصرف آب مشكلات ديگري را نيز ايجاد مي كند. به عنوان مثال، آب زمينهاي كشاورزي تبخير شده و مواد معدني را در خاك بر جاي مي گذارد. تا سال 2020، 30 درصد زمينهاي كشاورزي جهان شور خواهند بود و تا سال 2050 اين رقم به 50 درصد خواهد رسيد. شور شدن خاك از هم اكنون برداشت محصول را در هند، پاكستان، مصر، مكزيك، استراليا و بخشهايي از ايالات متحده كاهش داده است.
*آلودگي آب و هوا از مشكلات ديگري است كه ميزان آب آشاميدني سالم و بهداشتي را كاهش مي دهد. بنا بر نظر پارلمان اروپا، 70 درصد آب آشاميدني اين قاره حاوي ذرات آلاينده خطرناك و زيان آور است. در ايالات متحده آمريكا، وجود آلاينده هايي همچون پركلرات، ماده افزودني بنزين به نام ام تي بي اي و حتي محلول كلريني كه براي كشتن ميكروبهاي آب آستفاده مي شود, نگرانيهاي فزاينده اي را ايجاد كرده است. اين مواد مي توانند خطرات جدي براي سلامتي انسان داشته باشند.
*در هندوستان 300 ميليون نفر به خاطر آلودگي گسترده آب رودخانه ها و منابع زيرزميني از نعمت آب آشاميدني سالم محرومند.
* كيفيت آب، حتي در كشورهاي توسعه يافته به مشكلي فزاينده تبديل شده است. شهرهايي چون آتلانتا كه سامانه  آبرساني آنها 100 سال قدمت دارد, دائما با قطع آب مواجه مي شوند و اين امر باعث وارد شدن باكتريها, آلاينده ها و زباله ها به داخل ذخاير آب مي شود.
* بسياري از بوم شناسان معتقدند كه گرم شدن كره زمين سبب بروز خشكساليهاي بيشتري در غرب مي سي سي پي خواهد شد و اين مسئله مي تواند به يك قاعده تبديل شود.
* 80 درصد مشكلات بهداشتي و درماني مردم ناشي از مصرف آب آشاميدني آلوده است. بنابر آخرين برآوردها، هر روز 000/40 نفر در سراسر جهان در اثر بيماريهاي ناشي از مصرف آب آلوده، مي ميرند؛ يعني 14 ميليون نفر در هر سال.
اشارات :
تا سال 2040، دستكم 5/3 ميليارد نفر از مردم جهان با كمبود آب روبرو خواهند بود؛ يعني تقريبا 10 برابر سال 1995. تا سال 2050، دو سوم جمعيت جهان در مناطقي زندگي خواهند كرد كه با كمبود مزمن و گسترده آب روبرو هستند.
جنگ بر سر آب طبق پيش بيني هاي يك دهه اخير، در نقاطي همچون كشمير در حال وقوع است. بخش گسترده اي از آب مصرفي پاكستان از مناطق كشمير تامين مي شود كه هم اكنون تحت كنترل هند است. مشكلاتي چون خشكسالي دوره اي و گسترش بيابانها افزايش يافته و تشديد مي شود.
با افزايش سن جمعيت و آسيب پذيري آن در برابر بيماريهاي عفوني، آب آلوده مي تواند مشكلات جدي تري را به همراه آورد.
46. ادامه "انباشتگي زباله" در محلهاي دفن زباله
*بازيافت زباله ها، "انباشتگي زباله" را در محلهاي دفن زباله به تاخير انداخته است، اما اين خطر هنوز به كلي رفع نشده است.
*بنا بر تحقيقات سازمان محيط زيست آمريكا، تا سال 2025، 70 درصد محلهاي دفن زباله اين كشور از زباله انباشته خواهد شد.
*در لندن و مناطق حومه آن تا سال 2012، زمينهاي دفن زباله ديگر جا نخواهد داشت. تا سال 2007 ديگر محل كافي براي دفن زباله هاي خانگي وجود نخواهد داشت.
*احداث مراكز بازيافت و تبديل زباله به انرژي، روشي مطمئن و مناسب خواهد بود. ايالات متحده آمريكا بيش از 2200 محل دفن زباله دارد. كشورهاي قاره اروپا كه بيشتر از روش بازيافت و تبديل زباله به انرژي استفاده مي كنند، 175 محل دفن زباله دارند.
اشارات:
موج جديدي از مقررات و طرحهاي بازيافت زباله و تبديل آن به انرژي به منظور كاهش حجم عظيم زباله ها در راه است. اين تلاش از كاليفرنيا آغاز خواهد شد.
47. تاكيد بيشتر بر توسعه صنعتي و توجه كمتر به مسائل زيست محيطي
* در بسياري از بخشهاي جهان، توسعه صنعتي بيش از ملاحظات زيست محيطي مورد توجه و تاكيد قرار مي گيرد.
*در سال 1999 يك روزنامه اينترنتي به نام "ساماچار" از مخاطبان خود پرسيد كه با چه مشكلات مهمي در كشور خود مواجهند؟ با وجود گسترش جنگل زدايي، آلودگي وسيع آب و هوا، از ميان رفتن تنوع زيستي و مشكلاتي از اين دست، وخامت اوضاع زيست محيطي در ميان 10 مسئله مهمي كه مخاطبان عنوان كرده بودند، رتبه ماقبل آخر را احراز كرد و تنها 1 درصد پاسخ دهندگان از اين مشكلات نام برده بودند.
* بنا بر تحقيقات انجام شده توسط شركت اينداستري كانادا براي بررسي فرصتهاي تجاري در حيطه محيط زيست، مشخص شد كه بخش زيادي از مردم آفريقاي جنوبي نسبت به طرحهاي زيست محيطي بسيار بي اعتمادند و در برابر اجراي آنها مقاومت مي كنند. علت اين امر, تحمل محدوديتهاي است كه رژيم آپارتايد براي مدتها بر مردم تحميل كرده و اغلب آنها را با عنوان اقدامات زيست محيطي توجيه كرده است.
* نزديك به 70 درصد انرژي مصرفي كشور چين ناشي از فعاليت نيروگاههاي ذغالي هستند كه تنها تعداد اندكي از آنها مجهز به سامانه ها ي كنترل آلودگي مي باشد. طبق برآورد دانشمندان چيني تا سال 2025، ميزان دي اكسيدكربن و دي اكسيدسولفور در چين بيش از مجموع ايالات متحده, ژاپن و كانادا خواهد بود.
* هر جا طراحان نيروگاهها و كارخانجات جديد، كنترل كننده آلاينده ها را ناديده بگيرند، بارانهاي اسيدي همچون بارانهاي اسيدي ايالات متحده و كانادا، خواهد باريد. مطالعات سال 1995 درباره 77 شهر در چين، نشان داد كه 81 درصد آنها در معرض بارانهاي اسيدي بودند. در هندوستان، منطقه اي با وسعت ايالات متحده آمريكا، پوشيده از ابر غليظي از سولفاتها و ساير مواد شيميايي مربوط به بارانهاي اسيدي است. پيش بيني مي شود اين مشكل در ساير كشورهاي صنعتي نيز بروز كند.
اشارات:
در دهه آينده مناطق گسترده اي از كره زمين در معرض آلودگي، جنگل زدايي و ساير بلاياي زيست محيطي خواهند بود. در دهه آينده بيماريهاي ناشي از آلودگي آب و هوا به شدت شيوع خواهد يافت. هم اكنون بيماري مزمن انسداد ريوي در چين 5 برابر بيش از ايالات متحده آمريكا، شيوع دارد.
اينها تنها بخشي از مشكلات زيست محيطي آينده هستند و شايد مشكل سازترين آنها هم نباشند. اكنون حتي دولت آمريكا نيز اذعان دارد كه گرم شدن دماي كره زمين و اثر گلخانه اي ناشي از فعاليتهاي انسان است. پيش بيني مي شود كه چين و هند به زودي حتي بيشتر از كشورهاي عمده صنعتي گازهاي گلخانه اي توليد كنند. كمك به ارتقاي سطح زندگي در كشورهاي در حال توسعه بدون افزايش آلودگي محيط زيست، به حمايت بيشتري از سوي كشورهاي توسعه يافته نياز دارد.
48 . نابودي تنوع زيستي طي دهه هاي آينده
* هر چند برخلاف تصورات گذشته، انقراض انواع گونه هاي حيواني و گياهي چندان سريع نيست، اما نابودي تنوع زيستي در دهه هاي آينده به نگراني فزايندهاي تبديل خواهد شد.
* بنا بر آمار طرح زيست محيطي سازمان ملل متحد، نزديك به 50000 گونه از موجودات زنده در حال نابودي هستند كه بيش از 1000 برابر نرخ طبيعي نابودي گونه هاست.
*11 درصد پرندگان، 25 درصد پستانداران و 20 تا 30 درصد گياهان در حال انقراض هستند.
* در سراسر جهان، تعداد دوزيستان در حال كاهش است و علت اين مسئله پس از يك دهه تحقيقات گسترده هنوز مشخص نيست.
* تپه هاي مرجاني در سراسر جهان به سرعت در حال نابودي است و دلايل اين امر هنوز كاملاً روشن نيست.
* بنا بر گفته دانشمندان دانشگاه كلرادو، علت اصلي انقراض گونه ها نابودي زيست بومهاي طبيعي در اثر قطع درختان، كشاورزي و شهرسازي است.
اشارات :
نابودي گونه ها، تاثيري منفي بر زندگي و رفاه بشر دارد. نيمي از داروها از منابع طبيعي به دست مي آيند. تا امروز كمتر از 5/0 درصد گياهان گلدار براي استفاده پزشكي مورد آزمايش قرار گرفته اند. در اندونزي كه محل يك هشتم تپه هاي مرجاني دنياست، بيش از 70 درصد تپه ها از بين رفته يا در حال نابودي است. اقتصاد اندونزي سالانه نزديك به 500000 تا 800000 دلار به ازاي هر كيلومتر مربع تپه مرجاني از بين رفته يا آسيب ديده ، ضرر مي كند.
پژوهشگران مركز ملي پژوهشهاي زيست محيطي واقع در انگلستان گزارش مي دهند كه زيست بومهاي متنوع بيشتر از آنهايي كه تنوع كمتري دارند، دي اكسيدكربن جذب مي كنند, بنا بر اين نابودي تنوع گونه هاي زيستي يكي از دلايل مهم گرم شدن كره زمين است.
49. تشديد مشكلات اجتماعي و زيست محيطي با تداوم شهرگرايي
*در سال 2000، حدود 8/2 ميليارد نفر يعني نزديك 47 درصد كل جمعيت جهان ساكن شهرها بودند، تا سال 2030، 60 درصد كل جمعيت جهان در شهرها زندگي خواهند كرد.
* بين سالهاي 2000 و 2030، جمعيت جهان 2/2 ميليارد نفر افزايش خواهد يافت. از اين تعداد 1/2 ميليارد نفر به جمعيت شهرها اضافه خواهد شد.
* در گذشته شهرگرايي و شهرنشيني در كشورهايي كه هم اكنون در زمره كشورهاي صنعتي محسوب مي شوند، سريعترين رشد را داشت. در اغلب كشورهاي توسعه يافته، 76 درصد مردم در شهرها زندگي مي كنند. در كشورهاي در حال توسعه تنها 40 درصد مردم شهرنشين هستند. امروزه رشد شهرها در كشورهاي در حال توسعه سريعتر از ساير نقاط است.
* شهرهاي بزرگ همچنان بزرگتر مي شوند. در سال 1950، تنها 8 كلانشهر در جهان وجود داشت كه جمعيت آن بيش از 5 ميليون نفر بود. تا سال 2015، 59 كلانشهر در دنيا وجود خواهد داشت كه 84 كشور كمتر توسعه يافته جزو اين تعداد خواهد بود. 23 كلانشهر، جمعيتي بيش از 10 ميليون نفر خواهند داشت كه يكي از آنها تهران خواهد بود.
* هم اكنون رشد طبيعي جمعيت، علت بيش از نيمي از افزايش جمعيت در كشورهاست. كمتر از يك سوم رشد جمعيت شهرها ناشي از مهاجرت است.
* نزديك 1 ميليارد نفر از ساكنان شهرها فاقد سرپناه مناسب، آب سالم و بهداشتي و يا برق هستند. طبق برآورد سازمان ملل متحد، اين مشكلات سالانه سبب مرگ 10 ميليون نفر مي شود.
*بنا بر آمار "موسسه ديده بان جهان"، سوخت مصرفي شهرها، 75 درصد گازهاي كربن جهان را تشكيل مي دهد.
* دانشمندان ناسا خاطرنشان مي كنند كه شهرنشيني با ايجاد ساختمانها و بناها بر روي حاصلخيزترين زمينها، مقادير زيادي از گياهان جذب كننده كربن را نابود مي كند.
*شهرگرايي همچنين باعث محروميت نواحي پيرامون شهرها از آب مي شود. آب باران به جاي فرو رفتن در زمين جمع آوري شده و وارد لوله ها مي شود و سپس به صورت فاضلاب به درياها مي ريزد. در برخي مناطق، مانند حوالي آتلانتا، سطح آب حوضچه هاي آب محلي به سرعت در حال كاهش است، زيرا ديگر آبي براي پر كردن اين حوضچه ها وجود ندارد.
اشارات:
در سالهاي آينده گسترش شهرها، به افزايش دماي كره زمين مي انجامد. با كاهش عرضه آب آشاميدني سالم، هم اكنون مردم در مناطقي تجمع مي كنند كه امكان دسترسي به آب آشاميدني كمتر و روش مصرف آن نامناسبتر است.
مرگ و مير ناشي از كمبود سرپناه، آب و امكانات بهداشتي افزايش خواهد يافت. با افزايش بيش از حد جمعيت و تراكم آن در برخي مناطق، بيماريهاي مسري بيشتر شايع شده و بيماريهايي چون ايدز به سرعت همه گير خواهد شد.
از آنجا كه رشد جمعيت كنوني بيشتر ناشي از افزايش طبيعي است و نه مهاجرت، برنامه هايي كه براي تشويق روستاييان به ماندن در روستا طراحي شده، بي جا به نظر مي رسد. ظاهراً آموزش و برنامه ريزي خانواده همراه با رشد شهرها، اهميت بيشتري خواهد يافت.

50. با توجه به اين 49 روند، چه روند ويژه اي را براي كشورهاي اسلامي پيش بيني
مي كنيد. به نظر شما پنجاهمين روند چه مي تواند باشد؟
والسلام عليكم و رحمه ا... و بركاته
آينده تان پر فرصت باد